Wafaa' Al-Natheema
over GGO's & Globalisering

2013 Interview met Thea Mathues

“Je eigen groenten planten en eten is een heilig gebruik.”

In 2003 viel de VS Irak binnen. George W. Bush oordeelde dat de Iraakse bevolking bevrijd moest worden van Sadam en wilde ‘de zaden van de democratie’ planten. Tien jaar later zijn de enige zaden die Irakezen bereikt hebben deze van onveiligheid, bommen en afbraak van de industrie en landbouw. Oprichtster van het Institute for Near Eastern & African Studies (INEAS) Wafaa’ Al Natheema praat over de recente ontwikkelingen in Irak, haar angst voor de (landbouw) toekomst van Syrië en het gebrek aan bewustwording over de gevaren van de voedingsindustrie in Europa en in de VS.

Wat zijn de gevolgen van ‘order 81’ in Irak tot dus ver?

Omdat Irak nog steeds onstabiel is en overspoeld wordt door conflicten, bommen en onveiligheid, is de VS er nooit in geslaagd om ‘order 81’ te implementeren zoals ze het eigenlijk voor ogen hadden. Iraakse experts vertelden mij dat de wet sinds 2004, het jaar waarin de wet werd goedgekeurd, niet effectief werd uitgevoerd. Aangezien de grote instabiliteit van het land is er wel een compleet gebrek aan (kwaliteits) controle in de landbouwsector, er zijn dus vele andere problemen.  

Zo is er geen enkele vorm van ‘labelling’, wat betekent dat zonder een degelijke controle elk bedrijf naar Irak kan trekken en Genetisch Gemanipuleerde Organismen (ggo’s) het land kan binnenbrengen. Nochtans is dit volgens de Iraakse wetgeving verboden, want ggo’s worden tot nu toe niet toegestaan. Zonder sterke overheid is het zeer moeilijk om na te gaan of wetten al dan niet gerespecteerd worden. De kans dat iemand berecht wordt voor een overtreding is minimaal.

 De landbouwsector en het hele debat over ggo’s zijn op dit moment geen prioriteit voor de Iraakse bevolking. Mensen maken zich zorgen over het tekort aan elektriciteit en water, basisbehoeften komen eerst. Dit had ook een grote invloed op de lancering van International Seeds Day (ISD) in Irak. Heel wat Irakezen zagen het nut er niet van in. In verhouding tot de miljoenen wezen, weduwen en tienduizenden gevangen, leek het nog al banaal.

Mensen moeten elke dag enorme obstakels overwinnen, water tekort is daar een van. Experten schatten dat de Eufraat in 2040 misschien niet meer bestaat. Als je in zulke omstandigheden moet overleven stel je andere prioriteiten dan ISD. Je wil voedsel op tafel hebben en doorgaan met je leven.

Hoewel begrijpelijk, is het vreselijk om te zien dat er geen biologische landbouw meer bestaat. Dit geldt niet enkel voor Irak, maar voor de hele regio. Gewassen worden geplant met pesticiden en herbiciden. In de VS speelt hetzelfde verhaal zich af, waar chemicaliën worden geproduceerd door bedrijven als Monsanto, maar het verschil is dat er daar wel nog biologische landbouw bestaat in tegenstelling tot de meeste landen in Zuid-Azië en Afrika.

Een zelfde patroon als in Irak speelt zich nu af in Syrië. Het ‘International Centre for Agricultural Research in the Dry Areas’ (ICARDA) heeft al sinds de jaren 70 zijn hoofdzetel in Aleppo. Door de recente conflicten moest het ICARDA tijdens de zomer van 2012 elders zijn toevlucht zoeken. Alle zaden zijn nu buiten Syrië ondergebracht.

Ik ben ongerust over deze situatie omdat het niet duidelijk is waar alle zaden zijn. Waarschijnlijk bevinden de meesten zich in Jordanië, Libanon en Turkije, maar niemand lijkt instaat om al mijn vragen hierover te beantwoorden. Binnenkort reis ik naar Jordanië, daar zal ik spreken met enkele experten. Ik hoop dat zij mij meer informatie over de zadenbank kunnen verschaffen.

Mijn bezorgdheid gaat vooral uit naar het erfgoed van al die landen uit Azië en Afrika die hun zaden beschermd zagen via ICARDA. Het lijkt er op dat heel wat zaden nu onder Europese controle staan. Zo lijkt het alsof boeren in Azië en Afrika niet als onafhankelijk, intelligent en deskundig genoeg gezien worden, of dat ze dit in elk geval niet mogen zijn. Er wordt deze boeren zelfs niet verteld waar hun zaden zijn.

Toen de zadenbank Allepo verliet werd ook de zwarte doos met Iraakse zaden Syrië uitgevoerd. Tijdens de jaren 90 werden stalen van deze zaden naar ICARDA gevoerd om de diversiteit ervan te bewaren. Nu zijn ze dus weg en niemand kan mij vertellen waar naar toe. Sommige wetenschappers denken dat ze in Turkije zijn, anderen wijzen naar Jordanië. Ik maak mij zorgen.

Europa versus VS

Laten we even de situatie in het Midden-Oosten ter zijde laten en focussen op de VS. Is het voedselbeleid in enige mate veranderd sinds Obama president werd?

In 2009 benoemde Obama de vicepresident van Monsanto, Michael Taylor, tot ‘Senior Adviser’ van de ‘Food and Drug Administration’ (FDA). Dit gebeurde ondanks het feit dat de FDA de plicht heeft om de bevolking te beschermen tegen ongezond voedsel en tegen voedsel dat niet op een correcte manier gecertificeerd werd. Heel wat activisten protesteerden tegen deze benoeming in de vorm van een petitie die meer dan 60 000 handtekeningen telde.

Deze benoeming toont duidelijk aan dat ook Obama voorstander van ggo’s is. Afgelopen september werden nog verschillende activisten gearresteerd omdat ze een Monsanto-site hadden bezet en demonstreerden. Dat is toch de handelswijze van een dictatuur? Het is een verhaal dat over heel de wereld terugkeert, vanaf het moment dat mensen protesteren tegen hun regering worden ze overladen met traangas en naar de gevangenis gesleept. Het is een schande dat de VS durft praten over ‘democratie’.

 Obama ziet er leuk uit en het is moeilijk hem te haten, maar zijn beleid is niet anders dan dat van George Bush. Het beste voorbeeld om dit te illustreren is Guantanamo. Het enige wat Obama deed is verschillende van de, veelal onschuldige, gevangen verplaatsen van Guantanamo naar de VS waar de intimidatie en folteringen gewoon doorgaan. Om nog maar te zwijgen over de totale mediastilte over deze wantoestanden.

In Europa denken we graag dat dergelijke problemen bij ons niet plaatsvinden, maar maken we dit onszelf niet gewoon wijs?

Het is heel belangrijk om het ook over Europa te hebben. Europeanen denken vaak dat ze onafhankelijker zijn dan Amerikanen, maar eigenlijk zijn ze net als de rest van de wereld heel erg afhankelijk van de VS. Gewoon het feit dat je MacDonalds, Burger King, Starbucks en Duncan Donuts overal ziet terugkeren in het Europese straatbeeld zegt genoeg.

Ik weet dat mensen zullen zeggen: “wel dat is de vrije markt, dus het is normaal,” maar het is absoluut niet normaal. Net zoals het niet normaal en ook ongezond is voor mensen in Azië en Afrika die gebombardeerd worden met de Amerikaanse cultuur.

Onlangs was ik in Duitsland, Hongarije en Oostenrijk, en ik herkende deze landen amper. Het enige wat ik herkende was de VS. De algemene cultuur, de films en tv-series, de manier waarop het nieuws gebracht wordt en het eten, alles wordt meer en meer geamerikaniseerd. Duitsland en Frankrijk zouden de Europese landen moeten leiden in hun strijd tegen ggo’s en ongezond voedsel. Ik snap niet dat ze ooit hebben kunnen toestaan dat Amerikaanse junkfoodketens de EU-landen binnendrongen. Die ketens horen gewoonweg niet thuis in deze landen.

In Azië eet de bevolking traditioneel gezien een gezonde voeding, je zag er dan ook weinig mensen met overgewicht. De afgelopen tien jaar kwam hier verandering in, MacDonald’s, Burger King, Subway en andere voedselketens vonden hun weg naar Aziatische landen wat voor een verandering in eetpatroon zorgde. Het VS-dieet van muffins, hamburgers en vettige frieten werd overgenomen. Hierdoor rees het aantal mensen met obsitas significant.

Maar maakt het toelaten van buitenlandse voedselbedrijven niet gewoon deel uit van onze ‘nieuwe wereld’, van globalisering?

Ik denk niet dat het verstandig is om ons de wet te laten dicteren door globalisering. We kunnen steeds een selectie maken. Zo zouden overheden kunnen zeggen, we laten bedrijf of product x, y en z toe, maar verbieden s, t en v. Tot nu toe is gebleken dat globalisering zoals ze vandaag plaatsvindt heel ongezond is voor de wereld.

Hele culturen verdwijnen als gevolg van een decennium en een half globalisering. Hierdoor is er een groot verlies aan culturele identiteit ontstaan. Als burgers in deze wereld nog enige macht hebben dan moeten ze niet gehoorzamen aan deze evolutie en wanneer mogelijk in het verzet gaan.

Tijdens mijn verblijf in Hongarije vroeg ik aan de receptionist van het hotel of hij mij een plaats kon aanraden waar ze nog Hongaarse folkmuziek speelden. Hij antwoordde ‘bedoelt u zigeunermuziek?’. Ik dacht: ‘Ik was al in jouw land in de jaren 70 wanneer jij nog niet eens geboren was. Jullie hebben zo’n prachtige folklore en prachtige muziek en nu vertel je mij dat dit een ‘zigeuner aangelegenheid’ is geworden?’. Ik was er compleet ondersteboven van.

Natuurlijk wil dit niet zeggen dat ik geen waarde hecht aan Romacultuur, maar de manier waarop die jongen er naar verwees maakte duidelijk dat hij er niet veel waarde schonk aan zijn eigen folklore. Dag en nacht werd er in het hotel Amerikaanse muziek gespeeld. Globalisering en Amerikanisering vindt over heel Europa en ook in de rest van de wereld plaats.

Bewustwording

Beseffen mensen dat dit gevaarlijk is? Of worden ze bewust onwetend gehouden?

Europeanen en Amerikanen zijn het meest onwetend van allemaal als het gaat over het verlies aan cultuur. Ik zie een veel groter bewustzijn in Azië en Afrika, zij hebben de bittere smaak van globalisering echt geproefd, tragedies meegemaakt. Ze verliezen hun erfgoed of het nu gaat om zaden, voedsel, manuscripten, historisch erfgoed en sites of natuurlijke rijkdommen.
Irak is compleet geplunderd. Het land is niet alleen rijk aan olie, maar ook aan uranium, koper, goud, gas, historische sites en manuscripten. Daarnaast had Irak vroeger een sterke wetenschappelijke traditie, maar sinds het begin van de oorlog zijn al meer dan 600 wetenschappers en universiteitsprofessoren vermoord.

Hebt u het gevoel dat de Amerikaanse bevolking voldoende  toegang vindt tot informatie over ggo’s? Is er bijvoorbeeld aandacht voor in de maintream media?

Naar mijn mening wordt er zeker onvoldoende en onvolledig over bericht, maar af en toe zie je het thema toch opduiken in televisieshows. Zo werd er ooit over gesproken bij Oprah. Momenteel komt het soms in de ‘Doctor Oz Show’ naar voren. Je merkt wel dat er heel voorzichtig met het thema ‘ggo’s’ wordt omgesprongen. Je kan je job verliezen als je dat niet doet.

Ik herinnering mij een incident met Oprah die sprak over hamburgers…

Dat was compleet absurd. Vier jaar van gerechtelijke hoorzittingen en hoge gerechtelijke kosten, enkel en alleen omdat ze de veiligheid van rood vlees in vraag durfde te stellen tijdens haar programma. Een Texaanse veehouder diende klacht in tegen Oprah en haar gast tijdens die bewuste show, in 2002 werd die eindelijk verworpen. En dan moet je goed beseffen dat dit incident nog niets eens over ggo’s ging. Beeld je eens in hoeveel erger het had kunnen zijn?
Tijdens de ‘Doctor Oz Show’ werd er  recent gesproken over biologische voeding. Dit is echt iets nieuws. Hij sprak met verscheidene onderzoekers en dokters over de voordelen van bio-voeding.

Activisten

 Hebt u het gevoel dat de organisatie van  ‘International Seeds Day’ een impact heeft gemaakt?

Verschillende mensen werden hierdoor bewust van de ‘voedselsamenzwering’, niet alleen in Irak, maar ook in de buurlanden en in Europa, Azië en de VS. Jammer genoeg was het tot nu toe niet mogelijk om Afrikanen en Zuid-Amerikanen voldoende te bereiken. We zijn ook op zoek naar activisten in Australië en Nieuw-Zeeland om met ons de strijd aan te gaan.
In de toekomst willen we ISD promoten als een kalender-event. Zaden verdienen ook een dag om herinnerd te worden, net zoals moeder aarde. De aarde zal altijd krachtiger zijn dan mensen, maar we hebben wel macht over hoe we met onze zaden omgaan. We kunnen ze manipuleren en zo schade aanrichten. Het is heel belangrijk mensen te sensibiliseren over voedselsoevereiniteit en zaden.  

Ik denk we ook informatie moeten schenken over de manier waarop zaden kunnen bewaard en geplant worden. Hoe kunnen we genieten van een zelf gezaaide oogst bij ons thuis? Voor mij is dit een spiritueel gebruik en het zou mensen heel wat bewuster kunnen maken.

Het is zo heerlijk om bezig te zijn met je eigen groenten. Ze te zaaien, te oogsten, te wassen en koken op de manier die jij verkiest. Het is niet alleen biologisch, er worden nadien ook geen extra dingen aan toegevoegd zoals wanneer je klaargemaakt eten koopt en het is goedkoper.

 Wetenschappers, mensen die biologisch voedsel promoten, vrouwen en boeren hebben een verplichting om zichzelf te verdiepen in de voor- en nadelen van biologisch voedsel en ggo’s. Door mensen te sensibiliseren over deze  thematiek geef je hen ook de middelen om zelf bewuste keuzes te maken en geef je ze de kans om beter te reageren op berichten vanuit de voedselindustrie. Je leert hen de achterliggende motieven te doorgronden.

Kan focussen op niet-politieke topics mensen sneller enthousiast maken voor gezond en biologisch voedsel?

Ja daar geloof ik in. Mensen zullen de boodschap snappen en dat zonder activisten die constant zeggen: ‘doe dit, protesteer hiertegen, teken deze petitie’. Als activist geloof ik dat bewustwording verspreiden door je kennis met anderen te delen veel meer kan betekenen dan louter focussen op het politieke aspect van het verhaal. Het levert uiteindelijk zowel op sociaal als op politiek vlak meer op. Ik geloof niet dat er veel ruimte overblijft voor puur politiek activisme in het geïndustrialiseerde Westen, omdat er nergens anders zoveel misinformatie en misleiding bestaat.  

Overheden in deze landen zijn heel weerbarstig en ondemocratisch, ook al doen ze er alles aan om niet zo te lijken. Ze prediken met de glimlach civilisatie en kalmte. Dat noemen we dan diplomatie. Ik heb het gevoel dat het verschil tussen mensen uit het Westen en het Oosten is dat mensen uit het Oosten niet goed zijn in doen alsof.

U haalde verschillende zorgwekkende evoluties aan tijdens dit gesprek, toch omschrijft u zichzelf na al die jaren nog steeds als activiste. U gelooft dus nog  in een andere manier van leven. Is een ander landbouwmodel mogelijk?

Ja daar ben ik van overtuigd. We mogen gewoon geen angst hebben om verschillende nieuwe manieren in te zetten om de aandacht van mensen te trekken. We hebben nood aan een brede alliantie, een netwerk van verandering. Als je te veel op politiek focust dan raken mensen snel geïntimideerd. Zeker na wat er gebeurde met de Occupy Wall Street beweging.

Je kan het ze ook niet kwalijk nemen. Als je kijkt naar de beelden van hoe slecht de politie de demonstranten behandelden, dan kan je je de vraag stellen, is dit het soort beeldmateriaal dat een democratie voortbrengt? Het is gewoon afschuwelijk.

 Daarom denk ik dat we andere middelen moeten inzetten. We moeten veel meer de kaart van de wetenschappen, kunsten en cultuur in het algemeen trekken. Natuurlijk kunnen we niet geheel apolitiek worden. Toen Monsanto’s vicepresident, Michael Taylor, door Obama werd benoemd tot hoofd van het FDA moesten we wel sterk en snel reageren. We hebben op zo’n moment geen andere keuze, want het is gewoon verkeerd en de mensen verdienen het om hiervan op de hoogte gebracht te worden.